Het creatieve proces: 5 essentiële stappen

IMG_0900
In mijn vorige post heb ik de ‘goddelijke inspiratie’ ontleed en het bleek al snel dat het vinden van een startpunt voor een werk helemaal niet zo mysterieus is. Het maakt niet uit of het nu over een schilderij, keramiek, installatie, beeldhouwwerk of muziekcompositie gaat, het principe blijft hetzelfde en het komt neer op: ga naar uw atelier, bureau of kelder en begin eraan.
Maar eenmaal je een idee hebt (gewèldig, goed gedaan!) hoe gaat het dan verder? Hoe maak je een geslaagd werk? (Over de definitie van een kunstwerk zelf wil ik het misschien ook wel een keer hebben, maar voorlopig gaat het mij even puur om het persoonlijke, creatieve proces van een individu.)
Is een geslaagd kunstwerk een kwestie van talent? Of misschien eerder van vakmanschap?
Ik vermoed dat talent een verzamelnaam is voor enkele vagere eigenschappen die samen leiden tot een instinctief inzicht in esthetiek en conceptueel denken. Vakmanschap daarentegen is een kwaliteit die is aangeleerd en werd geoefend. Al is talent moeilijk te definiëren en beperkt vakmanschap zich allesbehalve tot het creëren van natuurgetrouwe weergaves, beide gaan volgens mij samen als peper en zout. De verhoudingen onderling verschillen naargelang de vraag van het werk.
Alleen lijkt het nu alsof enkel zij die talent en vakmanschap bezitten eraan kunnen beginnen… Dat is absoluut niet het geval. Ik geloof persoonlijk wel dat de kwaliteit van een werk, en de mate van verfijning, meegroeit met de hoeveelheid tijd die de artiest in kwestie in het maken van werken investeert. Mijn werk gaat zowel in kwaliteit als in kwantiteit de hoogte in als ik een bepaalde periode onafgebroken na elkaar kan werken. Hoe langer en hoe minder onderbrekingen, hoe meer ik ‘in’ een vicieuze cirkel van werken blijf.
Ik begin zelf met een beeld in gedachten, gedistilleerd uit mijn creatieve research (zie vorige post). Een eerste laag van het schilderij krijgt vorm en ik werk tot ik het gevoel krijg even te moeten nadenken hoe het verder moet. Daarna doe ik een poging om mijn vooropgestelde beeld te vergeten, en volg waar het werk mij leidt. Help, dit klinkt verschrikkelijk zweverig – en dat is allesbehalve mijn bedoeling. Volgen waar het beeld leidt gaat als volgt: kritisch kijken. Wat heeft dit werk nodig? Kleur? Vorm? Verhoudingen? Negatieve ruimte? Textuur? Herkenbaarheid? Abstractie? Denk aan je inspiratiebronnen en kijk er naar met een open blik. Welke details kan je gebruiken?
Het toelaten van dit ‘gecontroleerde toeval’ zal zeker frisse, verrassende en originele beelden als resultaat geven. Bij mijn werk ziet het resultaat er uiteindelijk nooit uit zoals ik me had voorgesteld. Eens ik over die eerste ontgoocheling ben, kan ik appreciëren wat in het werk zit maar ik er nooit kunstmatig had kunnen insteken. Bizar genoeg kan zelf heel verrast zijn door het ontstane werk en dat zijn meestal de momenten die het hele proces de moeite waard maken.
Nog een ander, misschien meer bekend facet, is op tijd stoppen. Als je volledig in de ‘flow’ van het moment bent terwijl je schildert: helemaal top! Toch is het nodig dat je op regelmatige tijdstippen een paar passen achteruit zet en je werk eens kritisch bekijkt. Wat voor mij het beste werkt is even heel kort iets anders doen, of toch zeker even mijn blik afwenden naar een ander onderwerp. Ik laat als het ware mijn ogen rusten, en als ik na een minuut opnieuw naar mijn werk kijk, zie ik ‘foutjes’ in kleur en vorm ‘directer’ omdat oog en geest er even uit zijn geweest.
Samengevat: een goed werk realiseren is vaak koorddansen tussen de controle behouden en voldoende kunnen loslaten. Als je weigert op te geven als je herhaaldelijk tegen de grond gaat bereik je uiteindelijk wel eens de overkant.
Dit zijn nog eens de essentiële onderdelen van het creatieve proces op een rij:
1. Oefening, herhaling, werken naar vakmanschap
2. Trainen kritische blik en eerlijk durven zijn met jezelf
3. Evenwicht tussen controle en toeval behouden
4. Rust inlassen om helder te kunnen kijken
5. Op tijd stoppen met het werk
Ik wil niet beweren dat mijn mening een algemene waarheid is. Mijn creatief proces evolueert en verfijnt doorheen de jaren en dit ziet er voor elke kunstenaar anders uit. Velen onder jullie zullen aan deze opsomming zeker een en ander toe te voegen (of te schrappen🙈) hebben. Vul gerust aan met tips in de reacties hieronder, ik ben benieuwd naar jullie werkwijze 😉
Succes!
Angéline
P.S. Dit zijn nog twee collages die ik afgelopen week maakte.
img_0897-e1495459913270.jpgtempImageForSave (15)

Inspiratie maak je

tempImageForSave (12)

Collage, acryl, tape, tipp-ex & pencil on paper, 23x35cm.

Laat ons even eerlijk zijn. Ware inspiratie die je spontaan overvalt op onverwachte momenten? Het bestaat, maar de kans dat je enkel van deze geniale ingevingen een oevre kan creëren is bijzonder klein, om niet te zeggen onbestaande. Zeker in mijn geval zou ik wel eens heel, heel lang kunnen wachten op die goddelijke interventie. Als er mij ook nog iemand durft te vertellen dat inspiratie “overal” is, toon ik de persoon in kwestie graag de reeks tekeningen die ik maakte toen ik in mijn vorige painter’s block verzeild was geraakt: 15 keer dezelfde koffiemok. Uiteindelijk heb ik zelf geleerd om zelf de creatieve vonk te vinden die me aan het werk zet. Ik? Ik doe mijn research.

Wat is het verschil tussen de zoektocht naar inspiratie en de zoektocht naar een recept? Normaal gesproken zoeken we naar informatie over een bepaald gerecht en wanneer we vinden wat we zoeken, kopiëren we eenvoudigweg het idee. We volgen het recept. Het is natuurlijk overduidelijk dat we dit met kunst niet kunnen doen. Creatieve research is dus een ander verhaal. We kunnen kunstwerken kopiëren, vooral om technieken onder de knie te krijgen, maar we kunnen het resultaat toch geen kunstwerk noemen…

Een kunstwerk heeft je eigen input nodig. Dus wat je echt zoekt, is kleine fragmenten van je eigen identiteit in beelden uit de wijde wereld… Zodat je ze zelf kan samenstellen en een kunstwerk maken dat van jou is en van niemand anders.

-Zoek en kies één manier om beelden te verzamelen. Dat kan online zijn, waarbij je alle offline bronnen inscant, of offline, waarbij je alle online bronnen uitprint. Denk aan notitieboeken, schetsbroeken, Evernote-app, Pinterest, de Instagram-bookmark functie?)

Doorzoek alle mogelijke bronnen, onderwerp beelden aan een kritische blik en verzamel alles dat rechtstreeks je hart raakt;

-Doe dit geregeld en consequent, maar limiteer je research-tijd (belangrijk: wanneer je geen tijdsbegrenzing toekent aan je research blijf je uiteindelijk steken in het onderzoek en heb je geen tijd meer voor het creëren);

-Ga na enkele weken van verzamelen door je collectie, en verwijder, cureer, puur uit – aan de hand van de enige standaard die je hierbij kan helpen: je persoonlijke smaak (niet die van je vrienden bijvoorbeeld), het moeilijkste hierbij is 100% eerlijk zijn met jezelf;

Herhaal de laatste twee stappen zoveel als nodig.

Als je dit als een gewoonte kan inpassen in je dagelijkse structuur, zal je uiteindelijk een onwaarschijnlijk waardevol document verkrijgen. Op een schijnbaar magische manier zullen alle afbeeldingen die je verzameld hebt beginnen passen bij elkaar; met als enige link jouw persoonlijkheid. Hieruit zal je details, ideeën, materialen, kleuren kunnen halen elke keer wanneer je het nodig hebt.

Je hebt nu inspiratie, maar je bent nog niet begonnen. Print enkele foto’s uit en hang ze op aan je muur. Kies een afbeelding en begin. Begin met een detail te kopiëren, maar gebruik je verbeelding: kopieer in een ander materiaal, een andere kleur of een ander formaat. Voeg een nieuw detail toe van een andere foto, denk na over wat past, wat niet past. Durf, maar denk na. Combineer. Experimenteer.